Улстөр нийгэм
УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Үндсэн хуулийн өдрийг тохиолдуулан мэндчилгээ дэвшүүллээ
Бүрэн эрхт, ардчилсан Монгол Улсын эрх чөлөөт иргэн Танд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн өдрийн мэндийг өргөн дэвшүүлье.
Монгол Улс төр ёс, хууль цаазын 2000 гаруй жилийн түүхэн уламжлалтай. Эзэн Чингис хааны “Их засаг” хуулиас Монгол төрийн хууль цаазын бичиг эхтэй. Гэхдээ XX зууны эхэн хүртэл орчин үеийн жишгийн Үндсэн хуульгүй явж иржээ.
1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, 1921 оны Арды хувьсгалын дараа Үндсэн хуулийн шинж чанартай олон тооны эрх зүйн баримт бичиг гарсан.
Тухайлбал, Улсын Дээд, Доод хурлын газрын 8 зүйлийн дүрэм, Зарлигаар тогтоосон Монгол Улсын Хууль зүйлийн бичиг, Монгол Улсын Түр Засгийн газрын дүрэм, Тангарагтны гэрээ, Монголын олон засаг ба засаг бус ван гүнгүүдийн эрх хэмжээний дүрэм, Нутгийн захиргааны дүрэм гэх мэт эрх зүйн баримт бичгийг мөрдөж байжээ.
Ардын Засгийн газраас 1922 болон 1924 онд Үндсэн хууль боловсруулах комиссыг байгуулсан байна. Уг комиссын ажилтай холбогдуулан гаргасан Засгийн газрын тогтоолд: “Үндсэн хуулийг ардын эрхт, хэмжээт цаазат Англи мэт улсын хуулиас товчлон авч, эдүгээгийн явуулан буй засгийн байдалд нийцүүлэн зохиовол зохино" хэмээн заасан байдаг.
Улсын анхдугаар Их Хурал 1924 оны намар Нийслэл хүрээнд эхэлж, Монгол орны өнцөг булан бүрээс 90 хүн төлөөлөгчөөр сонгогдсоноос 77 төлөөлөгч нь оролцож, анхдугаар Үндсэн хуулийг баталсан.
Үндсэн хуулийн 1-р зүйлд “Бүх Монгол Улсыг үүнээс хойш Бүгд найрамдах Бүрэн эрхтэй Ард улс хэмээж, улсын дээд эрхийг жинхэнэ ардад эдлүүлэн, улсын аливаа хэргийг Улсын Их Хурал ба мөн хуулиар сонгогдсон Засгийн газраас гүйцэтгэн шийдвэрлүүлэх явдлыг нийтээр сүслэн дагавал зохино” гэжээ.
Ийнхүү Монгол Улс бүрэн эрхт тусгаар тогтносон улс мөн хэмээн тодорхойлж, Засгийн эрх ард түмний мэдэлд байхыг тунхаглаж, төлөөллийн ардчиллын хэлбэр болсон Бүгд Найрамдах засаглалыг сонгож, Монголын ард түмэн эрэгтэй, эмэгтэй ялгалгүй сонгох, сонгогдох эрхтэй болохыг тусгаж, хаант засаг, хамжлагат ёсыг халсан зэрэг олон чухал дэвшилт өөрчлөлтийг багтаасан Үндсэн хуулийг баталж, Монгол Улс түүхэндээ анх удаа Бүгд Найрамдах байгууллыг тунхагласан билээ.
Аливаа улсын тусгаар тогтнол нь Үндсэн хуулиараа баталгаажиж байдаг. Тиймээс анхдугаар Үндсэн хуулиа баталсны ач холбогдол нь тусгаар тогтнолын дайтай үнэ цэнэтэй юм.
Улмаар 1940, 1960 онуудад хоёр, гурав дахь Үндсэн хуулийг баталсан байдаг. Эдгээр хуулиуд нь социалист хэв маягт багтах ангийн шинж чанартай хууль байсан гэж судлаачид үздэг.
Гэхдээ эдгээр Үндсэн хуулиуд нь Монголын ард түмний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг бататган бэхжүүлэх, хэдэн зуун дамжсан хоцрогдлыг арилгах; дэлхий нийттэй хөл нийлэн алхах, орчин цагийн соёл, иргэншлийн үр шимийг иргэддээ хүртээх, засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байх зарчмыг хэрэгжүүлэх зэрэг олон чиглэлээр түүхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн, Монгол орны хөгжил дэвшилд ихээхэн ач холбогдолтой эрх зүйн баримт бичиг байсан юм.
Өчигдөргүй өнөөдөр гэж үгүй. Туулж өнгөрүүлсэн өмнөх зам маань өнөөдрийн өндөрлөгт биднийг хүргэсэн шат, алхам байсан гэж үзэх ёстой.
Нөгөө талаар оносноо баталгаажуулж, алдсанаасаа сургамж авч, илүү сайн сайханд тэмүүлэх нь хүн төрөлхтний жам ёс билээ.
Монгол Улс энэ замыг туулж явсаар 1992 онд дөрөв дэх буюу ардчилсан Үндсэн хуулиа баталсан түүхтэй.
1992 оны өвөл Монгол орны аймаг, сум бүрийн төлөөлөл болсон 430 депутат 70 гаруй хоног хэлэлцэн байж, шинэ Үндсэн хуулийг баталсан.
Энэ хуулиар Монголын ард түмэн хуучин нийгмийн тогтолцоог үндсээр нь халж, эх орондоо хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгэм байгуулах зорилтыг тунхагласан.
Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаас эрхэмлэж, дээдлэн сахина гэдгээ зарласан. Төр, нийгмийн байгууллыг ардчиллын үндсэн дээр цаашид хөгжүүлэх чиг баримжаа, үндсэн зарчмуудыг тогтоосон.
Төрийн эрх мэдэл хуваарилах онолын үндсэн дээр хууль тогтоох эрх мэдлийг УИХ, гүйцэтгэх эрх мэдлийг Засгийн газар, шүүх эрх мэдлийг шүүхэд хуваарилан харилцан хяналт, бие даасан эрх мэдэл бүхий байхаар тогтоож өгсөн. Нутгийн өөрөө удирдах ёсыг хэрэгжүүлэх эрх зүйн үндсийг бэхжүүлсэн зэрэг нь үнэлж баршгүй чухал ач холбогдолтой юм.
Монголын ард түмний Үндэсний зөвшилцлийн гэрээ болсон шинэ, ардчилсан Үндсэн хууль маань 29 жилийн түүхийг туулж, өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байна.
Гэхдээ Үндсэн хуульдаа зарим өөрчлөлт оруулах ёстой гэсэн санаа бодол үндсэндээ Үндсэн хууль баталсны дараахнаас л өрнөж эхэлсэн байдаг. Өнгөрсөн 30 жилийн алдаа оноогоо дэнсэлж, улсаа сэргээн мандуулах шинэ зүг чигийг тогтооход энэ өөрчлөлт зайлшгүй гэдэгт Монголын ард түмний дийлэнх олонхийн санаа бодол нэгдсэн.
Энэ асуудал сүүлийн 20 шахам жил яригдаж, 3 парламент дамжин идэвхтэй өрнөж, 4 удаа нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл УИХ-д өргөн баригдсан түүхтэй.
Энэ бүхнийг үндэслэж Үндсэн хуульдаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг 7 дахь удаагийн Их Хурал 2019 оны зургадугаар сараас эхлэн 5 сар гаруй завсарлагагүй хуралдаж, 158 хоногийн турш хэлэлцсэний эцэст 2019 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр баталсан билээ.
Энэ өөрчлөлтөөр Засаглалын хяналт-тэнцлийг хангаж, Засгийн газрын тогтвортой байдал, парламентын хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, шүүхийн хараат бус байдал, шударга ёсыг тогтоох, нутгийн захиргааны бие даасан байдлыг бэхжүүлэх суурь зарчмыг хуульчилсан.
Одоо энэ өөрчлөлтийг амилуулах ёстой. Нэмэлт, өөрчлөлтийг дагалдан томоохон 48 хуулийг шинэчлэн боловсруулахаас гадна дагалдах 400 гаруй хуульд өөрчлөлт оруулах ЭРХ ЗҮЙН ХУВЬСГАЛЫГ бид эхлүүлээд байна.
Эрх зүйн хүрээнд хийх энэ хувьсгал Эдийн засгийн, Нийгмийн бодлогын ХУВЬСГАЛЫГ араасаа дагуулах болно.
Улсын анхдугаар Их Хурал 1924 оны намар Нийслэл хүрээнд эхэлж, Монгол орны өнцөг булан бүрээс 90 хүн төлөөлөгчөөр сонгогдсоноос 77 төлөөлөгч нь оролцож, анхдугаар Үндсэн хуулийг баталсан.
Үндсэн хуулийн 1-р зүйлд “Бүх Монгол Улсыг үүнээс хойш Бүгд найрамдах Бүрэн эрхтэй Ард улс хэмээж, улсын дээд эрхийг жинхэнэ ардад эдлүүлэн, улсын аливаа хэргийг Улсын Их Хурал ба мөн хуулиар сонгогдсон Засгийн газраас гүйцэтгэн шийдвэрлүүлэх явдлыг нийтээр сүслэн дагавал зохино” гэжээ.
Ийнхүү Монгол Улс бүрэн эрхт тусгаар тогтносон улс мөн хэмээн тодорхойлж, Засгийн эрх ард түмний мэдэлд байхыг тунхаглаж, төлөөллийн ардчиллын хэлбэр болсон Бүгд Найрамдах засаглалыг сонгож, Монголын ард түмэн эрэгтэй, эмэгтэй ялгалгүй сонгох, сонгогдох эрхтэй болохыг тусгаж, хаант засаг, хамжлагат ёсыг халсан зэрэг олон чухал дэвшилт өөрчлөлтийг багтаасан Үндсэн хуулийг баталж, Монгол Улс түүхэндээ анх удаа Бүгд Найрамдах байгууллыг тунхагласан билээ.
Аливаа улсын тусгаар тогтнол нь Үндсэн хуулиараа баталгаажиж байдаг. Тиймээс анхдугаар Үндсэн хуулиа баталсны ач холбогдол нь тусгаар тогтнолын дайтай үнэ цэнэтэй юм.
Улмаар 1940, 1960 онуудад хоёр, гурав дахь Үндсэн хуулийг баталсан байдаг. Эдгээр хуулиуд нь социалист хэв маягт багтах ангийн шинж чанартай хууль байсан гэж судлаачид үздэг.
Гэхдээ эдгээр Үндсэн хуулиуд нь Монголын ард түмний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг бататган бэхжүүлэх, хэдэн зуун дамжсан хоцрогдлыг арилгах; дэлхий нийттэй хөл нийлэн алхах, орчин цагийн соёл, иргэншлийн үр шимийг иргэддээ хүртээх, засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байх зарчмыг хэрэгжүүлэх зэрэг олон чиглэлээр түүхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн, Монгол орны хөгжил дэвшилд ихээхэн ач холбогдолтой эрх зүйн баримт бичиг байсан юм.
Өчигдөргүй өнөөдөр гэж үгүй. Туулж өнгөрүүлсэн өмнөх зам маань өнөөдрийн өндөрлөгт биднийг хүргэсэн шат, алхам байсан гэж үзэх ёстой.
Нөгөө талаар оносноо баталгаажуулж, алдсанаасаа сургамж авч, илүү сайн сайханд тэмүүлэх нь хүн төрөлхтний жам ёс билээ.
Монгол Улс энэ замыг туулж явсаар 1992 онд дөрөв дэх буюу ардчилсан Үндсэн хуулиа баталсан түүхтэй.
1992 оны өвөл Монгол орны аймаг, сум бүрийн төлөөлөл болсон 430 депутат 70 гаруй хоног хэлэлцэн байж, шинэ Үндсэн хуулийг баталсан.
Энэ хуулиар Монголын ард түмэн хуучин нийгмийн тогтолцоог үндсээр нь халж, эх орондоо хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгэм байгуулах зорилтыг тунхагласан.
Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаас эрхэмлэж, дээдлэн сахина гэдгээ зарласан. Төр, нийгмийн байгууллыг ардчиллын үндсэн дээр цаашид хөгжүүлэх чиг баримжаа, үндсэн зарчмуудыг тогтоосон.
Төрийн эрх мэдэл хуваарилах онолын үндсэн дээр хууль тогтоох эрх мэдлийг УИХ, гүйцэтгэх эрх мэдлийг Засгийн газар, шүүх эрх мэдлийг шүүхэд хуваарилан харилцан хяналт, бие даасан эрх мэдэл бүхий байхаар тогтоож өгсөн. Нутгийн өөрөө удирдах ёсыг хэрэгжүүлэх эрх зүйн үндсийг бэхжүүлсэн зэрэг нь үнэлж баршгүй чухал ач холбогдолтой юм.
Монголын ард түмний Үндэсний зөвшилцлийн гэрээ болсон шинэ, ардчилсан Үндсэн хууль маань 29 жилийн түүхийг туулж, өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байна.
Гэхдээ Үндсэн хуульдаа зарим өөрчлөлт оруулах ёстой гэсэн санаа бодол үндсэндээ Үндсэн хууль баталсны дараахнаас л өрнөж эхэлсэн байдаг. Өнгөрсөн 30 жилийн алдаа оноогоо дэнсэлж, улсаа сэргээн мандуулах шинэ зүг чигийг тогтооход энэ өөрчлөлт зайлшгүй гэдэгт Монголын ард түмний дийлэнх олонхийн санаа бодол нэгдсэн.
Энэ асуудал сүүлийн 20 шахам жил яригдаж, 3 парламент дамжин идэвхтэй өрнөж, 4 удаа нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл УИХ-д өргөн баригдсан түүхтэй.
Энэ бүхнийг үндэслэж Үндсэн хуульдаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг 7 дахь удаагийн Их Хурал 2019 оны зургадугаар сараас эхлэн 5 сар гаруй завсарлагагүй хуралдаж, 158 хоногийн турш хэлэлцсэний эцэст 2019 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр баталсан билээ.
Энэ өөрчлөлтөөр Засаглалын хяналт-тэнцлийг хангаж, Засгийн газрын тогтвортой байдал, парламентын хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, шүүхийн хараат бус байдал, шударга ёсыг тогтоох, нутгийн захиргааны бие даасан байдлыг бэхжүүлэх суурь зарчмыг хуульчилсан.
Одоо энэ өөрчлөлтийг амилуулах ёстой. Нэмэлт, өөрчлөлтийг дагалдан томоохон 48 хуулийг шинэчлэн боловсруулахаас гадна дагалдах 400 гаруй хуульд өөрчлөлт оруулах ЭРХ ЗҮЙН ХУВЬСГАЛЫГ бид эхлүүлээд байна.
Эрх зүйн хүрээнд хийх энэ хувьсгал Эдийн засгийн, Нийгмийн бодлогын ХУВЬСГАЛЫГ араасаа дагуулах болно.
Эцэст нь улс орон маань цэгцэрч, Сайн цаг, Сайхан амьдрал бидэнд ирнэ. Монгол Улс маань сэргэн мандана. Үүний төлөө бид Үндсэн хуулиа дагаж мөрдөж, хэрэгжүүлэн биелүүлэх ёстой. Ингэж чадаж гэмээнэ Монгол Улс сэргэн мандаж, монгол хүний амьдрал бусдын жишигт хүрч, амар жаргалтай амьдралын нөхцөл бүрдэнэ.
Энэ өдөр бол монгол хүн бүрийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, улс үндэстнийхээ түүх, соёлоор бахархах, сайхан Монгол орныхоо эрх чөлөөт иргэн нь байгаагаараа омогших өдөр юм.
Монгол Улсын минь сүлд хийморь ямагт мандан бадарч байх болтугай.
Энэ өдөр бол монгол хүн бүрийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, улс үндэстнийхээ түүх, соёлоор бахархах, сайхан Монгол орныхоо эрх чөлөөт иргэн нь байгаагаараа омогших өдөр юм.
Монгол Улсын минь сүлд хийморь ямагт мандан бадарч байх болтугай.
Улстөр нийгэм
Нэгдүгээр ангийн элсэлтийг E-Mongolia-аар зохион байгуулна
2026 оны 8 дугаар сарын 17-28-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотод НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал (COP17) болно.
Энэ хурал нь дэлхийн 197 улсын Засгийн газрын гишүүд, эрдэмтэн судлаач, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллага нэгдэж цөлжилт, газрын доройтол, ган гачигтай тэмцэх хамгийн том Олон Улсын арга хэмжээ юм.
Хурал болохтой холбоотой нийслэлийн замын хөдөлгөөн, аюулгүй байдал, төрийн үйлчилгээний хэвийн ажиллагааг хангах зорилгоор боловсролын байгууллагуудын үйл ажиллагаанд дараах зохицуулалт хэрэгжүүлэхээр болжээ .
Цэцэрлэгийн бүртгэл
- 2026 оны 8 дугаар сарын 10–23-ны өдрүүдэд E-Mongolia системээр бүртгэнэ.
Нэгдүгээр ангийн элсэлт
- 2026 оны 8 дугаар сарын 17–28-ны өдрүүдэд E-Mongolia системээр бүртгэнэ.
- Энэ хугацаанд хүүхэд бүртгэх дэмжлэгийн баг сургуулиуд дээр ажиллахгүй.
Их, дээд сургуулийн хичээл
- 2026 оны 9 дүгээр сарын 1-нээс цахимаар эхэлнэ.
- 2026 оны 9 дүгээр сарын 14-нөөс танхимаар үргэлжилнэ.
Оюутны дотуур байр
- 2026 оны 9 дүгээр сарын 13-наас оюутнуудыг дотуур байранд оруулж эхэлнэ.
Сургууль, цэцэрлэгийн үйл ажиллагааны зохицуулалт
- 2026 оны 8 дугаар сарын 17–28-ны өдрүүдэд нийслэлийн бүх сургууль, цэцэрлэгт ажлын байранд элсэлт, бүртгэл болон бусад аливаа арга хэмжээ зохион байгуулахгүй болно.
Улстөр нийгэм
Францад иргэд рүү зөвшөөрөлгүй сурталчилгааны дуудлага хийхийг хориглов
Франц улс иргэдийн урьдчилсан зөвшөөрөлгүйгээр бараа, үйлчилгээ сурталчлах зорилгоор утсаар холбогдохыг хориглосон шинэ хуулийг наймдугаар сарын 11-нээс хэрэгжүүлнэ. Уг зохицуулалт нь иргэдийг залхаасан борлуулалтын дуудлага болон залилангийн шинжтэй арилжааны үйл ажиллагаанаас хамгаалахад чиглэжээ.
Өмнө нь сурталчилгааны дуудлага хүлээн авахгүй байхыг хүссэн иргэд төрийн тусгай бүртгэлд утасны дугаараа оруулах шаардлагатай байсан ч зарим дуудлагын төв уг жагсаалтыг үл тоодог байжээ. Шинэ хуулиар харин аж ахуйн нэгжүүд хэрэглэгчээс урьдчилан зөвшөөрөл аваагүй тохиолдолд сурталчилгааны зорилгоор утсаар холбогдох эрхгүй болно. Иргэн өгсөн зөвшөөрлөө хүссэн үедээ цуцлах боломжтой.
Францын эрх баригчдын тооцоолсноор тус улсын иргэдийн дөрөвний гурав орчим нь долоо хоног бүр дор хаяж нэг удаа хүсээгүй сурталчилгааны дуудлага хүлээн авдаг бөгөөд олон хүн үүнээс ч олон дуудлагад өртдөг байна. Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах 11 байгууллага 2024 онд хамтран шаардлага гаргаж, суурин болон гар утас руу ирдэг тасралтгүй сурталчилгааны дуудлагыг хориглохыг уриалж байжээ.
Хуулийг зөрчиж дуудлага хийсэн хувь хүнийг нэг дуудлага тутамд 75 мянга хүртэлх евро, аж ахуйн нэгжийг 375 мянга хүртэлх еврогоор торгох боломжтой. Харин хэрэглэгч өөрөө зөвшөөрсөн, эсвэл тухайн компанитай өмнө нь гэрээний харилцаатай бөгөөд шинэ үйлчилгээ санал болгож буй тохиолдолд хориг үйлчлэхгүй. Иргэд зөвшөөрөлгүй дуудлагын талаар төрийн цахим хуудсаар мэдээлэх боломжтой.
Шинэ хууль Францын зах зээлд үйлчилдэг гадаадын дуудлагын төвүүдэд нөлөөлөхөөр байна. Тухайлбал, Мароккогийн дуудлагын төвүүдийн орлогын 80 гаруй хувь Францын зах зээлээс бүрддэг бөгөөд тус улсын 40–50 мянган ажлын байр эрсдэлд орж болзошгүйг Мароккогийн хөдөлмөр эрхлэлтийн сайд мэдэгджээ.
Улстөр нийгэм
Засгийн газар энэ оныг дуустал санхүүгийн хэмнэлтийн горимд шилжинэ
Засгийн газрын 2026 оны наймдугаар сарын 5-ны өдрийн хуралдаанаар “Төсвийн санхүүжилтэд эрэмбэ тогтоож, төсвийн хэмнэлт, мөнгөн хөрөнгийн зохицуулалт хийх зарим арга хэмжээний тухай” тогтоолыг баталлаа.
Тогтоолоор төрийн албан хаагчдын цалин, тэтгэвэрт гарах нэг удаагийн тэтгэмж, орон нутгийн нэмэгдэл тэтгэмж, тэтгэвэр, хүүхдийн мөнгө, бүх төрлийн халамж, сургууль, цэцэрлэг болон сургалтын байгууллагын урсгал засвар, санхүүжилт, төрийн байгууллагын интернетийн төлбөр, байр ашиглалтын зардал, хууль, хүчний байгууллагын тээвэр, шатахууны зардал, дотоодын томилолт, хоол хүнс, нормын хувцасны зардал, COP17 олон улсын бага хурлын зардал, Засгийн газрын өр, орон нутгийн нөөц хөрөнгийн санхүүжилтийг хэвийн үргэлжлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.
Харин дараах зардлыг хязгаарлахаар болсон байна. Үүнд:
- Олон улсын болон Засгийн газрын шийдвэртэйгээс бусад хурал, зөвлөгөөн, ой, тэмдэглэлт өдөр, найр наадам, соёлын арга хэмжээ;
- Урьдчилан төлөвлөсөн төрийн өндөр албан тушаалтны томилолтоос бусад гадаад томилолт, гадаадын зочин хүлээн авах зардал;
- Зайлшгүй шаардлагагүй тоног төхөөрөмж, тавилга, автомашин худалдан авах;
- Батлан хамгаалах, хууль зүйн салбараас бусад сургалт, дадлага;
- Хуулиар заавал мэдээлэхээс бусад кино, контент, хэвлэлийн зардал;
- Заавал олгохоос бусад тэтгэмж, урамшуулал.
Санхүүгийн хэмнэлтийн горимыг 2026 оны арванхоёрдугаар сарын 31 хүртэл мөрдөнө. Харин эрүүл мэндийн салбар уг хэмнэлтийн горимд хамрагдахгүй бөгөөд цэцэрлэг, сургуулийн хүүхдийн эрт илрүүлэг, вакцинжуулалт, томуу, томуу төст өвчний эсрэг арга хэмжээ зэрэг зайлшгүй шаардлагатай ажлууд төлөвлөгөөний дагуу үргэлжилнэ гэж Ерөнхий сайд Н.Учрал онцоллоо.
Мөн бүх шатны төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарт салбар бүрдээ урсгал зардлыг 20 хувиар бууруулах, нөхөн томилгоо хийхгүй байх, аялал, амралт, зугаалга, хамт олны урлаг, спортын арга хэмжээг зохион байгуулахгүй байх, төрийн албанд шинэ орон тоо бий болгохгүй байх, эрчим хүчний хэрэглээг хэмнэх, хурал, сургалтыг цахим хэлбэрт шилжүүлэх, төрийн албан хаагчдыг зарим өдрүүдэд цахимаар ажиллуулах арга хэмжээг үргэлжлүүлэхийг үүрэг болголоо.
Төсвийн сахилга бат сайжирч, эдийн засгийн нөхцөл байдал хэвийн болсон тохиолдолд эдгээр хязгаарлалтыг үе шаттайгаар сулруулах юм.
