Цаг үе
Өнөөдөр, маргааш, арван жилийн дараа...
Та одоо хэдэн настай вэ? 20, 40, 50-тай ч байж магадгүй. Юутай ч 10 жилийн дараа толинд нэг хараад үзээрэй. Ганц нэг үрчлээс нэмэгдсэнээс өөр онцын зүйл мэдрэгдэхгүй байж болно. Үүнд хууртсаны хэрэггүй. Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар хүний бие махбодь 10 жил тутам ямар нэгэн хэмжээгээр өөрчлөгдөж, хөгширдөг байна. Харин амьдралын зөв хэв маягийн ачаар хүн оюун ухааны чадавхаа хадгалж үлдэх боломжтой аж.
20-30 нас. Хүний бие махбодийн оргил үе. Бодисын солилцоо, биологийн үйл ажиллагаа нь эрч хүчтэй байна. Эрэгтэй, эмэгтэй хэний ч болов арьс нь толигор, бие бялдар нь үзэсгэлэнтэй “Давид” шиг харагдана. Оюуны чадавх, ой тогтоолт ч маш сайн байна. Хүн энэ үед гадаадын орны хэл сурч чадвал насан туршдаа хэлний сайн боловсролтой байх үүдээ нээж байна гэсэн үг. Хүний ид оргил үедээ сурч мэдсэн зүйл хожмын амжилтын суурь болж өгдөг тул гуч хүрэхээсээ өмнө оюуны чадавх шаардсан хөдөлмөрт өөрийгөө зориулах ёстой. 26 наснаас хүний уураг тархины үйл ажиллагаа удааширч, жин болон эзлэхүүнээрээ арван жил тутамд бүтэн хоёр хувиар агшдаг аж. Эрчүүд 17-26 насандаа бэлгийн гармонийг их хэмжээгээр ялгаруулдаг. 26 наснаас нь ерөнхийдөө буурч, булчингийн хүч чадал нь муудаж эхэлдэг байна. Тийм болохоор амьдралын хэв маягтаа анхаарах нь чухал. Тамхи татаж, архи уух нь биологийн хөгшрөлтийн үйл явцад маш муугаар нөлөөлдөг. Бас байнга өлөн зэлмэг явж, тааралдсан болгоноо идэх нь хоол боловсруулах эрхтний хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулаад зогсохгүй, үсний өнгө, нүүрний арьсанд сөргөөр нөлөөлдөг.
30-40 нас. Өөрийгөө онцгой анхаарах үе. Орчин цагт 30, 40 гэдэг нь залуу нас боловч одоохондоо биологийн хөгшрөлтийг зогсоох “ид шид” олдоогүй гэдгийг санахад илүүдэхгүй. Эмэгтэйчүүдийн хувьд бэлгийн амьдрал ид оргилно. Гэхдээ арьс нь нимгэрч, үрчлээс ихэснэ. Эрчүүд нийгэмд идэвхтэй байр суурь эзэлж, амжилтанд хүрэхийг эрмэлзэх болно. Харамсалтай нь энэ үед толгойтой үс нь бууралтаж, халзарч эхэлдэг. Бас эрэгтэй, эмэгтэй хоёр хүний аль нь ч ямар нэгэн өвчинтэй болох боломжтой. Ходоод муудах, толгой өвдөх, уур уцаартай болох магадлалтай. Энэ үед юуны өмнө хоол хүнсэндээ онцгой анхаарах ёстой. Жимс, ногоо, сүү сүүн бүтээгдэхүүн өргөн хэрэглэж заншвал зүгээр. Бас мах идэж, өдөрт ганц удаа ч болов халуун шөл ууж занших нь чухал. Харин гурилан бүтээгдэхүүн, элдэв төрлийн амттанаас татгалзаж сур. Энэ нь хожмын өдөр танд жин нэмэгдэх, овортой харагдуулах аюул учруулна. Эрүүл мэндийн зөвлөгөөг анхаарч, биеэ арчлан тордож өөрийгөө хайрлаж бай.
40-50 нас. Хүний амьдралын эгзэгтэй үе. Бие махбодийн хувьд залуу насны эрч хүч, ялангуяа бодисын солилцоо эрс буурна. Эмэгтэйчүүдийн хувьд жирэмслэх чадвар багасч хөгшрөлтийн үйл явц эхлэх болно. үүнд эмзэглэж болохгүй. амьдрал бол тэмцэл гэдгийг санаж. Тэмцэлд ялахыг зорь. Харин эрчүүд их эрч хүчтэй, идэвхтэй байдаг үе. Амжилт ч олно. Энэ үед эрчүүд хөдөлгөөнийг эрхэмлэж спортоор хичээллэхийг чухалчилж сурахад илүүдэхгүй. Уушиг зүрхний хэвийн үйл ажиллагаа алдагдаж, зүрхний шигдээсээр өвчлөх, даралттай болох нь элбэг байдаг. Гэр бүлийн амьдралын хувьд ч анхаарах зүйл гарч болзошгүй. Эрчүүд нэг хэвийн амьдралаас уйдах магадлалтай байдаг. Ийм үед амьдралын сонирхолтой хэв маяг тус болох нь бий. Хоол хүнсэндээ ч онцгой анхаар. Загас, үхрийн махаар хийсэн хоол идэж, байцаа лууван, улаан манжин байнга хүртэж, ногоон цай ууж байхад гэмгүй. Эмэгтэйчүүд 100-150 гр улаан, эрчүүд 100 гр хатуу дарс хүртэж болно. Харин сард нэг удаа эмчид үзүүлж зөвлөгөө авч заншвал зүгээр.
50-60 нас. Оюуны чадавх дээд зэрэг байна. Олон алдартан хүн сайн бүтээл, чухал нээлтээ 50-иас дээш насандаа хийсэн байдаг. Харин биологийн үйл явцын хувьд баярламаар зүйл ховор аж. Эм бэлгийн дааврын хэмжээ эрс унаж цэвэршилт эхэлнэ. Таван эмэгтэйн нэг нь кальцийн дутагдалд орж, яс нь шохойжих аюул тулгарна. Эрчүүд тамир тэнхээ сульдаж өвдөмтгий болж, бие бялдрын хувьд агшиж, жижгэрч эхэлдэг. 50-иас дээш насанд ялангуяа эмэгтэйчүүд өдөрт тогтмол сүү ууж, зөгийн бал хүртэж байх нь чухал аж. Нимбэгний шүүс, сармисны ханд ч тустай. Эрэгтэйчүүд жимс ногооноос гадна загас, тахианы мах ахиухан хүртэж байвал зүгээр.
60-аас дээш нас. 65 наснаас эхлээд таван жил тутамд хөгшрөлт явагдана. Эрүүл мэндийн хувьд ч доройтоно. Гэвч сэтгэлээр унах хэрэггүй. Хэрэв юмыг ойлгох чадвар муудаж, аливаад самуурч будилж эхэлбэл үүнд та өөрөө буруутай. Биологийн хөгшрөлтийг бүрэн гүйцэд даван туулж чадахгүй ч оюун ухаанаа мөнхийн залуу байлгаж болно шүү дээ. Шатар нүүж, үгийн сүлжээ бөглөж, анд найзуудтайгаа уулзаж, аялал жуулчлалаар явж, сайхан урлагийн бүтээл үзэж байх нь хүнд амьдрах хүсэл төрүүлдэг гэдгийг санавал зүгээр.
Цаг үе
Газрын тосны агуулахууд эхнээсээ ашиглалтад ороход бэлэн болжээ
Засгийн газрын дэмжлэгтэй, хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр 18 аж ахуйн нэгж газрын тосны бүтээгдэхүүний 22 агуулах барьж, өргөтгөж эхэлсэн.
Ерөнхий сайд Н.Учрал эдгээр аж ахуйн нэгжийн төлөөлөл болгон “Сан Петролиум” ХХК, “Шунхлай” ХХК-ийн газрын тосны агуулахын барилга угсралтын ажлын явцтай өнөөдөр танилцав.
“Сан Петролиум” ХХК нь Сонгинохайрхан дүүргийн 20 дугаар хороонд 16,000м³ үүнээс 8000м3-ийн багтаамжтай савыг өөрийн хөрөнгө оруулалтаар барьж байна. Үлдсэн 8000м3 агуулахын нийт хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь 10.0 тэрбум төгрөг бөгөөд жилийн есөн хувийн хүүтэй хөнгөлөлттэй зээлийн хүрээнд 10.0 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт арилжааны банкнаас авчээ. Газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахын барилга угсралтын ажлын гүйцэтгэл 95 хувьтай байгаа бөгөөд 2026 оны наймдугаар сарын 20-ны дотор бүрэн дуусгаж, ашиглалтад оруулах гэж байна. Эдгээр агуулах ашиглалтад орсноор Улаанбаатар хотын АИ-92-ийн хэрэглээний 13 хоногийн хэрэгцээг бүрэн хангах юм. Ерөнхий сайд тус агуулахыг ашиглалтад хүлээн авахад зөвшөөрлийн саад бэрхшээл учруулахгүй байхыг холбогдох албаныханд үүрэг болгов.
Харин “Шунхлай” ХХК 100,000 м³ буюу Монгол Улсад хамгийн том хүчин чадалтайд тооцогдох газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахыг Сонгинохайрхандүүргийн 21 дүгээр хороонд барьж байна. Тус бүр нь 14,000 м³ нэрлэсэн багтаамжтай, 36 метрийн диаметр, 14.5 метрийн өндөртэй долоон босоо ган сав барихаар төлөвлөсөн. Нийт хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 151.26 тэрбум төгрөг бөгөөд жилийн 9 хувийн хүүтэй хөнгөлөлттэй зээлийн хүрээнд арилжааны банкнаас 151.0 тэрбумын санхүүжилт авсан байна. Газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахын барилга угсралтын ажлын гүйцэтгэл нь 40 хувьтай байгаа бөгөөд 2027 оны 12 дүгээр сарын 31-нд багтаан бүрэн ашиглалтад оруулахаар төлөвлөснийг “Шунхлай” ХХК-ийн техник технологи хариуцсан захирал Ш.Гэрэлт-Од хэлэв. Тус агуулах ашиглалтад орсноор улсын хэрэглээний 8-9 хоногийн нөөцийг нэмж хадгална.
Ерөнхий сайд хэлсэн үгэндээ, Манай Засгийн газар 33 жилийн дараа анх удаа 22 шатахууны нөөц сав барих ажил эхлүүлсэн. Мөн хоёр жил гацсан Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн ажлыг гацаанаас гаргалаа. Үр дүнд нь 20 хувийн гүйцэтгэлтэй гацсан үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт 60 хувьд хүрч үргэлжилж байна. 30 жил гацсан газрын тос нийлүүлэх, эрэл хайгуулын ажлыг эхлүүллээ. 14 байршилд Олон улсын нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарласан. Засгийн газар үнийн өсөлтийн эсрэг, дэлхий дахины нөхцөл байдлаас хамаарч эх орондоо үүсэх сөрөг нөлөөг даван туулахын төлөө бүх шатандаа хичээн ажиллаж байна хэмээв.
Улаанбаатар хотоос гадна Мөн Өмнөговь аймагт дөрвөн агуулах (37,000 м³, 34.109 тэрбум төгрөг), Дархан-Уул аймагт хоёр (11,000 м³, 10.834 тэрбум төгрөг), Баян-Өлгий аймагт хоёр (5,200 м³, 7.560 тэрбум төгрөг), Орхон аймагт нэг (8,000 м³, 7.530 тэрбум төгрөг), Ховд аймагт нэг (10,000 м³, 8.700 тэрбум төгрөг) төсөл хэрэгжиж байна. Эдгээр агуулахын барилга угсралтын ажлын явц 5-90 хувийн гүйцэтгэлтэй үргэлжилж байна. 85 хувиас дээш гүйцэтгэлтэй зургаан агуулах нь Морьт говь ойл ХХК, Тэс петролиум ХХК, Сан петролиум ХХК, Содмонгол групп ХХК, Веллком ХХК, Петролайн ХХК-ийнх бөгөөд барилга угсралтын үндсэн ажил нь дуусах шатандаа орж, тоног төхөөрөмжийн суурилуулалт, туршилт, тохируулга болон ашиглалтад хүлээлгэн өгөх бэлтгэл ажлыг гүйцэтгэж байна.
Хөнгөлөлтэй зээл авсан аж ахуйн нэгжүүд Газрын тосны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага болох Ашигт малтмал, газрын тосны газартай хариуцлагын гэрээ байгуулжээ.
2027 оны улсын төсөвт аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжиж шатахууны хадгалах хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх бодлогыг үргэлжлүүлнэ. Үүний үр дүнд улсын гурван сар хүртэлх хэрэглээ хадгалах хүчин чадалтай болно. Ингэснээр богино хугацаанд үүсэж болох шатахууны үнийн огцом хөөргөдөл, хомсдолтой холбоотой бэрхшээл, эрсдэлийг бодитой бууруулах боломж бүрдэнэ. Агуулах барих газартай, зураг төсөлтэй, шаардлага хангасан бүх аж ахуй нэгжүүдэд хөнгөлөлттэй зээл олгоно гэдгийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням хэлэв.
Цаг үе
Цэцэрлэгийн цахим бүртгэл өнөөдөр эхэлнэ
Нийслэлийн цэцэрлэгт хамрагдах хүсэлтийг хоёр үе шаттайгаар зохион байгуулах бөгөөд нэгдүгээр шатны бүртгэлийг 2026 оны 08 дугаар сарын 10-ны өдрөөс 2026 оны 08 дугаар сарын 23-ны өдрийг дуустал E-Mongolia платформоор дамжуулан хүлээн авна.
2026–2027 оны хичээлийн жилд улсын хэмжээнд 258,921 хүүхдийг сургуулийн өмнөх боловсролд хамруулах хэрэгцээ үүснэ. Үүний 126,827 хүүхэд нь нийслэлд хамаарна.
Нийслэлийн хүүхдийг насаар нь ангилбал
- 2 настай – 27,832
- 3 настай – 31,303
- 4 настай – 32,002
- 5 настай – 35,690 хүүхэд байна.
Иргэд хүүхдээ цэцэрлэгт хамруулах үйлчилгээг авахдаа дараах зүйлсийг анхаарна уу.
- Өөрийн болон хүүхдийнхээ хаягийн бүртгэл, мэдээллийг нягталж, баталгаажуулсан байх
- Таны хүүхэд өнгөрсөн жил цэцэрлэгт хамрагдсан бол тухайн цэцэрлэгтээ "Үргэлжлүүлж явах" эсэх сонголтыг хийх
- Хэрэв шилжилт хөдөлгөөн хийх бол 2026 оны 08 дугаар сарын 07-ны өдрөөс өмнө баталгаажуулсан байх.
Цаг үе
Сарьсан багваахайтай холбоотой дуудлагыг Нийслэлийн байгаль орчны газарт өгнө
Сарьсан багваахайн Нийслэл хот орчимд Сэлбэ гол, Дунд гол, Туул голын эрэг дагуух мод, бургас, хадархаг бүс, гол дээгүүрх бетонон гүүр, мөн голтой ойр байрлах барилга байгууламжийн дээвэр зэрэг газарт үүрлэн амьдардаг. Жил бүрийн 5–9 дүгээр сарын хооронд идэвхтэй байж, шөнийн цагаар ангуучилдаг.
Шөнийн гэрэлд татагдан цугларсан шавжийг хөөж барих үедээ орон сууцны орц, айл өрхийн онгорхой цонхоор санамсаргүй орж ирэх тохиолдол байдаг бөгөөд энэ төрлийн дуудлага жилээс жилд нэмэгдэж байна. Сүүлийн 6 жилийн бүртэглээр 60 орчим дуудлага ирсэн байна. Иймээс булаг, цөөрөм, голын ойролцоо амьдардаг иргэд цонхондоо хамгаалалтын тор суурилуулж, урьдчилан сэргийлэхийг зөвлөж байна.
Хэрэв сарьсан багваахайн дуудлага өгөхөөр бол ажлын цагаар Нийслэлийн Байгаль орчны газрын 72720303, ажлын бус цагаар нийслэлийн Шуурхай удирдлага зохицуулалтын төвийн 11-310005 дугаарын утсаар яаралтай мэдээлэл өгч, дуудлага өгөх боломжтойг Нийслэлийн Байгаль Орчны Газраас зөвлөв.
