Улстөр нийгэм
Ойн салбарын тулгамдсан асуудал, эрх зүйн орчныг сайжруулах талаар хэлэлцүүлэг өрнүүллээ
Улсын Их Хурлын даргын 523 дугаар захирамжийн хүрээнд байгуулагдсан Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн асуудлаар санал, дүгнэлт гаргах, холбогдох хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгээс 2026 оны гуравдугаар сарын 11-ний өдөр Ойн тухай хуулийн төслийн талаарх хэлэлцүүлгийг Төрийн ордны “Жанжин Д.Сүхбаатар” танхимд хийлээ.
Уг ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ ахалж, Улсын Их Хурлын гишүүн С.Одонтуяа, Э.Болормаа, М.Ганхүлэг, С.Лүндэг, Б.Мөнхсоёл, Ц.Туваан, А.Ундраа, Б.Уянга нарын бүрэлдэхүүнтэй байгуулсан юм.
Энэ удаагийн хэлэлцүүлэг ойн салбарт тулгамдаж байгаа асуудлыг шийдвэрлэх, эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, засаглалыг сайжруулах, хуулийн хийдэл, давхардал, зөрчлийг арилгах чиглэлээр холбогдох саналыг олон нийтийн оролцоотойгоор тодорхойлоход чиглэжээ.
Хэлэлцүүлэгт ойн салбарын чиглэлээр бодлого тодорхойлдог, үйл ажиллагаа явуулдаг салбарын яам болон төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, эрдэмтэн судлаачид, иргэдийн төлөөллөөс танхимаар 56, цахимаар 33, нийт 89 хүн оролцов.
Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Б.Бат-Эрдэнэ хэлэлцүүлгийг нээж, үг хэлсэн. Тэрбээр хэлсэн үгийнхээ эхэнд Улсын Их Хурлын даргын “Чөлөөлье” санаачилгын хүрээнд 2025 оны 523 дугаар захирамжаар 12 ажлын хэсэг байгуулсныг дурдаад энэ дагуу Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн асуудлаар санал, дүгнэлт гаргах, холбогдох хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Улсын Их Хурлын есөн гишүүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулсныг онцлон тэмдэглэлээ.
Мөн Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль болон холбогдох хуулийн хүрээнд ажлын хэсэг Ойн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэхээр ажиллах болсныг тодотголоо. Учир нь ажлын хэсэгт Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас боловсруулан саяхныг хүртэл танилцуулж байсан Ойн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл өөрчлөгдөж буй тул өнөөдрийн хэлэлцүүлгээр төслийн талаар танилцуулахгүй болсныг мэдэгдлээ.
Тэрбээр цаашид хуулийн төслийг чимээгүй хэлэлцэж, ханцуй дотроо наймаалцах, хууль мэддэг гэх хэн нэгэн хүмүүсийн нөлөөн дор хуулийг баталж болохгүйг онцлоод асуудлаа нээлттэй, ил тод ярилцах нь зүйтэй гэлээ. Мөн ой модтой аймгийн иргэд ойгүй нутгийнхантай адил хязгаарлалтад өртөж буйд анхаарч, ойн дагалдах баялгийг ашиг орлогын төлөө сүйтгэдэг байдлыг яаралтай халж, салбарын хууль нэг үзэл баримтлалтай, нэг төсөлтэй байх шаардлагатай хэмээв. Өнөөдрийн хэлэлцүүлгээр дэд ажлын хэсэг байгуулах, улмаар хуулийн төслийн хүрээнд ойн салбарын тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхэд салбарын төлөөлөл бүрийн саналыг сонсож, нэгтгэх шаардлагатай байгааг ажлын хэсгийн ахлагч онцлон тэмдэглэлээ.
Үргэлжлүүлэн Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ойн газрын дарга Б.Оюунсанаа “Ойн тухай хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаварт хийсэн судалгааны үр дүн” сэдвээр илтгэл тавьсан. Уг илтгэлд Монгол орны ойн сангийн хэмжээ, хуулийн хэрэгжилт, ойн түймрийн нөхцөл байдал тэмцэл, хөнөөлт хортон шавжийн голомт, тархалт, ойгоос хэрэглээний мод, түлээ ашигласны төлбөр, улсын төсвийн ойжуулах хөтөлбөрийн зардлын гүйцэтгэл, тулгамдсан асуудлын талаар хөндсөн байв.
Тэрбээр Ойн тухай хуулийг 2012 онд баталснаас хойш нийт 13 удаа нэмэлт, өөрчлөлт хийснийг дурдаад энэ хуулийн зорилт нь Монгол Улсын ойг хамгаалах, нөхөн сэргээх, үржүүлэх, эзэмших, ашиглах, ой, хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад чиглэснийг тодотголоо. Мөн хуулийн хэрэгжилтийг хангах хүрээнд авч буй арга хэмжээнүүдийн талаар танилцуулсан бөгөөд сүүлийн 10 жилийн хугацаанд түймэрт өртсөн га талбайн хэмжээ 2023 онд 1.3 га газар байсан нь хамгийн бага үзүүлэлт байсныг онцлов.
Мөн Монгол орны ойн сангийн хэмжээ, улсын төсвийн ойжуулах хөтөлбөрийн зардлын гүйцэтгэлийн талаар танилцуулсныг доорх зурагнаас харна уу.
Ойн газрын дарга Б.Оюунсанаа хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй салбарын хуулиар засаглалын суурь бүтэц бүрдсэн, ур чадварын нөөц хадгалагдсан, ойн нөхөрлөлийн сүлжээ бий болсон, захиргааны хэм хэмжээний актууд практикт шалгарсан, бодлогын олон талын дэмжлэгтэй болсон зэрэг давуу талууд бий болсон гэж байлаа.
Харин цаашид хуулийн хэрэгжилтийг үр дүнтэй болгоход өмчлөлтэй холбоотой эрх, үүргийг нарийвчлан тодорхойлох, тухайлбал, Үндсэн хууль болон Ойн тухай хуульд ойг төрийн өмч гэж заасан ч ашиглалт, хамгаалалт, нөхөн сэргээлтийн эрх, үүрэг нь олон байгууллагад тараагдсанаас улс төржсөн эсвэл зөрүүтэй шийдвэр гаргах орон зайг бий болгож, эцсийн хариуцлагыг сулруулдаг гэж байв. Мөн олон нийтийн оролцоог тэлэх, ойн мэдээллийн систем, ойн тооллого, төлөвлөлтийн нийцлийг хангах, мод үржүүлэг, ойжуулалт, нөхөн сэргээлт, тусгай хамгаалалттай газар нутгийн асуудалтай холбоотой эрх зүйн орчныг сайжруулах, цаашлаад хуульд тусгагдсан гол хязгаарлалтууд мөрдөгдөхгүй байгаад анхаарах, татварын хөнгөлөлтийг тодорхой болгох зэрэг тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх шаардлагатай байгааг илтгэлд дурдсан байв.
Үндсэн илтгэл болон ойн салбарын эрх зүйн орчныг сайжруулах талаар хэлэлцүүлэгт оролцогчид санал хэллээ. Тэд хуулийн төслийг цаг үе, нийгэм, эдийн засгийн хөгжилтэй нийцүүлж, шинэчлэн сайжруулах шаардлагатай болсныг тэмдэглээд цаашид салбар хоорондын уялдаа холбоог хангах, ойн аж ахуйг ашиглалт, хамгаалалт, мониторинг гэсэн цогцолбор хэлбэрээр хөгжүүлэх, ой ашиглалтын асуудалд бодлого боловсруулах, ойг хамгаалахтай холбоотой урьдчилан сэргийлэхэд чиглэсэн зохицуулалт шаардлагатай талаар санал хэлэв. Мөн хуулийн төслийн ажлын хэсэгт аж ахуйн нэгж, мэргэжлийн холбоодын төлөөллийг оролцуулах, оролцоог хангах, ойн салбарын бүтцийн давхардлыг арилгах, мэдээллийн сангийн тогтолцоог сайжруулах, ойн ангийг тусдаа бүлэг болгон төсөлд тусгах зэрэг асуудлыг хөндөж байлаа.
Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Б.Бат-Эрдэнэ хэлэлцүүлгийг хааж, үг хэлсэн. Тэрбээр тус хэлэлцүүлэгт цаг заваа зарцуулан, мэдлэг оюун ухаанаа шингээсэн үнэтэй санал өгсөнд оролцогчдодоо талархахын зэрэгцээ дэд ажлын хэсэгт оролцож ажиллахыг урьсан юм.
Ойн салбарын оролцоо, төлөөллийг хангасан дэд ажлын хэсэг байгуулах бүрэн боломжтойг тодотгоод хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа Ойн тухай хуулийн хүрээнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, Улсын Их Хурлын хаврын ээлжит чуулганаар хэлэлцүүлэн батлуулахаар ажлын хэсэг шуурхайлан ажиллаж буйг тэмдэглэв хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээлэв.
Улстөр нийгэм
ХЗБХ: Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийв
Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа. Засгийн газар 2025 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн энэхүү төслийг хаврын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэж, дэмжсэн, УИХ-ын Ажлын хэсэг санал, дүгнэлт гаргасныг ахлагч Х.Баасанжаргал танилцууллаа. Нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх байгуулагдсантай холбогдуулан энэхүү бие даасан хуулийн төсөл боловсруулсан. Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг тэргүүн ээлжинд хамгаалах зарчимд тулгуурлан төсөл батлагдсанаар гэр бүлийн хэргийн харьяалал тодорхой болж, хүүхдийн эрхийн олон асуудал шийдэгдэнэ. Олон улсын жишигт нийцүүлэн хүүхдийн тэтгэлгийн хэмжээг шинэ аргачлалаар тооцох, зан үйлд сургах, мэргэжлийн сэтгэлзүйч оролцуулах, эвлэрүүлэн зуучлах, шүүхэд ажиллах гэр бүлийн нөхцөл байдлын шинжээч, эвлэрүүлэн зуучлагчийн хорооны гишүүн эвлэрүүлэн зуучлагч, шүүгч, эвлэрүүлэн зуучлалын шүүгчийг сургах, хүүхэд, гэр бүлийн чиглэлээр мэргэшүүлэх, шинжээч нь бакалаврын түвшний мэдлэг, мэргэжилтэй, гурваас дээш жилийн туршлагатай байх зэрэг зохицуулалтыг төсөлд тусгажээ.
Хуулийн төслүүдийг зүйл бүрээр хэлэлцэж, Ажлын хэсгээс бэлтгэсэн саналуудыг дэмжих эсэхээр санал хураахад гишүүдийн олонх дэмжсэн. Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов.
Үргэлжлүүлэн Хүний эрх, эрх чөлөөг хангахтай холбоотой зарим хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг явууллаа. Хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх Ажлын хэсгээс 65 санал боловсруулсан талаар УИХ-ын гишүүн, ахлагч Х.Баасанжаргал танилцуулсан. Энэхүү хуулийн төслийг Засгийн газраас үндэсний хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгож, хүний эрхийн олон улсын гэрээ, конвенцод нийцүүлэх зорилгоор өнгөрсөн жил өргөн мэдүүлжээ.
Хууль санаачлагчийн танилцуулгад дурдсанаар бол Монгол Улс 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүнээр элсэж, улмаар хүний эрхтэй холбоотой 70 гаруй гэрээнд, үүнээс хүний эрхийн суурь 18 гэрээний 17-д нь нэгдэн ороод байгаа. Манай улсад бие даасан 590 хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж байна. 2020 оноос хойших хугацаанд эрх зүйн шинэчлэлийн хүрээнд хүний эрхийг хангах чиглэлээр холбогдох хуулиудын шинэчилсэн найруулгыг боловсруулж, Улсын Их Хурлаас баталж хүний эрхийг хангах, хамгаалах үйл ажиллагаанд тодорхой дэвшил гаргасан. Монгол Улсын хүний эрхийн төлөв байдлын талаарх үндэсний гуравдугаар илтгэлийг хэлэлцүүлсний мөрөөр НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс 170 зөвлөмжийг өгснийг хэрэгжүүлж ажиллах шаардлагатай гэж үзжээ.
Уг хуулийн төсөлд үнэ төлбөргүй үзүүлэх хууль зүйн туслалцааны төрөл, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн шинжийг тодорхой болгох, баривчлах шийтгэлийг цөөрүүлэх, зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааг цахимжуулах, албаны нууцын хүрээг хумих, хөгжлийн бодлогын баримт бичигт хүний эрхийн шалгуур бий болгох, хуульчдын олон улсын гэрээний талаар ойлголт, мэдлэгийг нэмэгдүүлэх зэргийг тусгасан. Нийт найман хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг зүйл бүрээр хэлэлцэж, санал хураав. Төслийг гишүүдийн олонхын саналаар дэмжиж, санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар боллоо.
Хууль зүйн байнгын хороо уртасгасан цагаар хуралдаж, УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяа нарын 37 гишүүнээс өргөн мэдүүлсэн Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлэг хийж, Журам батлах тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэн дэмжсэн. Мөн Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Гэр бүлийн тухай /Шинэчилсэн найруулга/ хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг явуулав. Хувийн эрх зүйн суурь хуульд тооцогдох Гэр бүлийн тухай хуулийг 1999 онд баталж, нийт найман удаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулжээ. Гэвч гэрлэх, гэрлэлт цуцлах, хүүхдийн эрх, хууль ёсны эрх ашиг хөндөгдөх, зөрчигдөх, сэргээх зэрэг харилцааг нарийвчлан зохицуулах шаардлага үүссэн. Хуулийн төсөлд Монгол хүний удмын санг хамгаалах, гэрлэгчдийн эрх, үүргийг нарийвчлан тусгажээ. “Тэжээн тэтгэх үүрэг, тэжээн тэтгүүлэх эрх” гэсэн шинэ бүлэгт гэрлэлт цуцалсан тохиолдолд хүүхдийн эрхийг хамгаалах, тэтгэлгийн хэмжээг хүрэлцэхүйц, тасралтгүй байх зарчимд нийцүүлэн тухайн бүсэд тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээнээс багагүй, хүүхдийн өөрийн онцлогт нийцсэн тэтгэлэг авахаар зохицуулсан. Тэтгэлэг төлөөгүй тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагыг чангатгаж, цус ойртолтоос сэргийлэхийн тулд гэрлэлтээ бүртгүүлэхээс өмнө ДНХ (Дезоксирибонуклейн хүчил)-ийн шинжилгээнд хамрагдах ажээ. Гэрлэлттэй адилтгах харилцаа, тээгч эх, өөр хүний бэлгийн эс ашиглан хүүхэдтэй болох зэрэг харилцааг зохицуулах талаар УИХ-ын гишүүн, Ажлын хэсгийн ахлагч О.Алтангэрэл танилцуулсан. Хуулийн төслүүдийг хэлэлцэн санал хураахад гишүүдийн олонх дэмжсэн гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.
Улстөр нийгэм
Бага сургууль, цэцэрлэгийн цогцолбор барилгын ажил 40 хувьтай үргэлжилж байна
Сонгинохайрхан дүүргийн 26 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт баригдаж буй 280 хүүхдийн хүчин чадалтай бага сургууль, цэцэрлэгийн цогцолбор барилгын ажил 40 хувийн гүйцэтгэлтэй үргэлжилж байна. Нийслэлийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжиж буй тус төсөл нь 36.0х36.0 метр хэмжээтэй, зоорьгүй, хоёр давхар, нийт 2,431.3 ам метр талбай бүхий барилга юм. Өнөөдрийн байдлаар барилгын гадна инженерийн шугам сүлжээ, цахилгаан хангамжийн угсралт болон дотор заслын ажлыг хийж байна. Тус цогцолбор ашиглалтад орсноор сургуулийн өмнөх болон бага боловсролын үйлчилгээний хүртээмж нэмэгдэж, хүүхэд багачууд орчин үеийн шаардлага хангасан, аюулгүй, тав тухтай орчинд сурч боловсрох нөхцөл бүрдэх юм.
Улстөр нийгэм
ОУВС-гийн төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзав
Авлигатай тэмцэх газрын дэд дарга, эрхэлсэн комиссар Г.Азжаргал Олон улсын валютын сан (ОУВС)-гийн Ази, Номхон далайн газрын дэд захирал, Монгол Улсыг хариуцсан ажлын хэсгийн ахлагч ноён Тахсин Саади тэргүүтэй төлөөлөгчидтэй 2026 оны 6 дугаар сарын 16-ны өдөр уулзаж санал солилцов.
ОУВС нь Дүрмийн IV заалтын хүрээнд гишүүн орнуудын эдийн засаг, санхүүгийн нөхцөл байдалд үнэлгээ хийх, макро эдийн засгийн эрсдэл, эмзэг байдлыг тодорхойлох, цаашдын бодлогын зөвлөмж боловсруулах зорилгоор төрийн болон хувийн хэвшлийн байгууллагуудтай тогтмол зөвлөлдөх уулзалтууд зохион байгуулдаг. ОУВС-гийн Монгол Улсыг хариуцсан ажлын хэсэг 2026 оны 6 дугаар сарын 10-23-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотноо ажиллаж, Дүрмийн IV заалтын дагуух ээлжит зөвлөлдөх уулзалтаа Авлигатай тэмцэх газарт хийсэн юм.
Уулзалтын үеэр авлига нь зөвхөн хууль сахиулах байгууллагын асуудал бус, эдийн засгийн өсөлт, хөрөнгө оруулалтын орчин, төсвийн үр ашиг, төрийн үйлчилгээний чанар, иргэдийн төрд итгэх итгэлтэй шууд холбоотой засаглалын тулгамдсан асуудал болохыг онцлон тэмдэглэв.
Мөн сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад авлигатай тэмцэх чиглэлээр гарч буй ахиц дэвшил, тухайлбал нүүрсний хэрэг, Хөгжлийн банкны хэрэг зэрэг олон нийтийн анхаарал татсан томоохон хэргүүдийг шалган шийдвэрлэх ажиллагаанд Авлигатай тэмцэх газар бусад хууль сахиулах байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, улсад учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хууль бус хөрөнгийг илрүүлэх, хариуцлага тооцох чиглэлээр бодит үр дүн гаргаж буй талаар мэдээлэл өгсөн юм.
Авлигатай тэмцэх газар нь мөрдөн шалгах чиг үүргээс гадна авлигаас урьдчилан сэргийлэх, төрийн байгууллагын ил тод, нээлттэй байдлыг нэмэгдүүлэх, ашиг сонирхлын зөрчлийг бууруулах, байгууллагын засаглал, хариуцлагын тогтолцоог бэхжүүлэх чиглэлээр бодлогын болон институтийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлж байгааг танилцууллаа.
Уулзалтын үеэр Улсын Их Хурлаас баталсан Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөр (2023-2030)-ийн хэрэгжилтийн талаар мэдээлэл өгч, улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал, төрийн албаны шударга байдал, цахим засаглал, иргэний оролцоо, хувийн хэвшлийн комплаенсын тогтолцоог бэхжүүлэх чиглэлээр хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаар танилцуулав.
Мөн улс төрийн санхүүжилтийн ил тод байдал, төрийн өмчит компанийн засаглал, ашиг сонирхлын зөрчлийн эрсдэлийг бууруулах, шүгэл үлээгчийг хамгаалах эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох зэрэг асуудал нь цаашдын шинэчлэлийн тэргүүлэх чиглэл хэвээр байгааг талууд онцлон тэмдэглэж, харилцан санал солилцов.
-
Шударга мэдээ2022/01/26
Байгалийн хийн хоолойн төслийн ТЭЗҮ-ийг эцэслэсэн тухай тэмдэглэлд талууд гарын ...
-
Цаг үе2024/05/03
Шүүгчийн захирамжаар эрэн сурвалжлагдаж байсан этгээдийг баривчилжээ
-
Цаг үе2021/11/11
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
-
Цаг үе2019/09/12
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал сайн